Çilehane Mescidi Tarihi ve Bilinmeyenleri (Hüdai Çilehanesi)

0
70
Musalla Mescidi Küçük Çamlıca

Merhaba değerli dostlar; Bu makalemde size bir hafta sonu yolumu düşürdüğüm, Üsküdar Küçük Çamlıca’da bulunan Çilehâne Mescidi, diğer bir adıyla *Musalla Mescidi ya da halk diliyle *Hüdâyi Çilehânesi olan yerden bahsedeceğim.

Çilehane Mescidi

İstanbul Çilehânelerinden HüdÂyi Çilehânesi (Musalla Mescidi)

İstanbul Üsküdar ilçesinde bulunan Küçük Çamlıca Çilehâne Yolu Caddesi Çiçek Sokakta bulunan Çilehâne Mescidi’nin bulunduğu mahâl oldukça sakin ve huzurlu bir yerdir. Günümüzde Hüdâyi Çilehânesi, Hüdâyi Vakfı, ilam ve Hüdâyi Vakfı Kütüphanesi’nin olduğu kampüsün içinde yer alıyor.

İlk zamanlarda geniş bir arazinin içinde küçük bir mescid ve çilehâne olarak Aziz Mahmud Hüdâyi Hz. tarafından yaptırılan Çilehâne Mescidi’ne ek olarak zamanla Çilehâne Camii, Vakıf Binası ve Kütüphane yapılmıştır.

Musalla Mescidi (Çilehane Mescidi)

Çilehane Mescidi ise zamanla bir dizi değişimin ardından günümüzdeki halini ve işlevini almıştır. Özellikle Küçük Çamlıca’da bulunan musalla mescidi ya da bilinen diğer bir adıyla Hüdâyi Çilehânesi, ilk yapıldığı günkü gibi huzur ortamını korumaya devam etmektedir.

Kısacası eski tarihi görüntüsü olmasa da eski huzuru ve sükûneti hâlâ mevcut… Yeri gelmişken, biraz da size Çilehâne Mescidi’nin tarihini alıntı yaparak anlatmak isterim.

Çilehâne Mescidi (Hüdâyi Çilehânesi) Tarihi

Hüdâyi Çilehanesi hakkında ilk fotoğraflara Werner Stanski arşivi’nden ulaşsam da, çilehâne hakkındaki bilgilere Tarihi İstanbul Sitesi’nden ulaşabildim. Zaten bu sitede de Werner Stanski’nin fotoğrafları ile çilehâne’nin eski ve yeni fotoğrafları bulunuyor.

Tarihi Çilehane Mescidi Üsküdar

Tarihi İstanbul Sitesi’nin verdiği bilgilere göre, 1616 yılında Üsküdar Küçük Çamlıca’da Aziz Mahmud Hüdâyî Efendi tarafından yaptırılan mescid, Musalla Mescidi olarak da bilinmekteymiş.

Musalla Mescidi ilk yapıldığında minaresiz sıradan bir mescid özelliğini taşıyormuş. Mescidin eski fotoğraflarında geniş bir arazide olduğu, önünde mermerden kuyusunun bulunduğu ve yine mermerden bir şadırvanı olduğu görünmektedir.

Hüdai çilehanesi Çamlıca

Önceden kuyunun yanında bulunan som mermerden yapılmış oval şadırvan, günümüzde yeni yapılan Camiinin avlu girişine konulmuştur ve üzerinde Osmanlıca ta’lik hat ile yazılmış şu yazı vardır:

Pir Mahmud Hüdâyî Azizü’l-kadrin
Bu makâmı yapılıp maksem-i âb oldu bina
Levh-i nazm oldu bu tarih-i güherle tezyin
Nev eser yapdı zehi himmet-i *Kâmil Paşa
sene 1291 (1874)

Çilehane Mescidi Tarihi Mermer Şadırvanı

Mescit 1690’lı yıllarda Şeyh Selami Ali Efendi tarafından yeniden yaptırılmıştır. Birçok tamirlerle günümüze ulaşan ve uzun müddet ibadete kapalı kalan mescit, 1988 yılında tekrar açılmıştır. 2015 yılına kadar hizmet veren mescit, Aziz Mahmud Hüdâyî Vakfı tarafından 2016 yılında yenilenmiştir. Bu tamirde çatı değiştirilmiş, 1958 yılında ilave edilen kısa ve kalın minaresi de kaldırılmıştır.

Hüdayi Çilehanesi Günümüzde Nasıl?

Zamanla bir çok değişim geçiren Çilehane Mescidi geniş bir bahçenin içindeyken yapılan yeni yapılar ile geniş bahçe alanı daralmıştır. Çilehane arazisine Büyük bir camii yaptırılmış, camii’nin ismi Çilehane Camii olarak konulmuştur, ayrıca cami’nin avlusuna çilehanenin önünde bulunan som mermerden yapılan şadırvan yerleştirilmiştir.

Çilehane Mescidi Tarihi Mermer Kuyusu

Eski fotoğraflarda görünen mescidin önündeki kuyu ise günümüze kadar ulaşmıştır fakat kullanılmamaktadır.

Yeni camii haricinde çilehanenin çevresine Hüdayi vakfı, Kütüphanesi, İlam gibi kurumlar bulunmaktadır. Günümüzde Çilehane’nin bulunduğu alan adeta bir ilim kampüsü görünümünü almıştır. Bir çok yerli ve yabancı öğrenciler bu kampüsten ve kütüphanesinden faydalanmaktadır.

Gerçek Hüdayi Çilehanesi Nerede ve Nasıl?

İstanbul Çilehaneleri arasında bulunan Hüdayi Çilehanesi diğer bir adıyla Çilehane Mescidi’nin özellikleri şöyledir;

Yaklaşık olarak Eni 5, Uzunluğu 10 metre olan taştan dikdörtgen biçimdedir. Çilehane’nin girişinde Rüzgârlık veya ayakkabılık dediğimiz ahşap bir korunak bulunmaktadır, bu korunak çok eski tarihlerde deki fotoğraflarda da görünmektedir. Yapının önünde 2, arkasında 2 ve solunda 1 olmak üzere 5 tane küçük penceresi bulunmaktadır. Mescid olarak yapılan yapının içinde mihrap bulunmaktadır.

Musalla Mescidi Küçük Çamlıca

Genelde çilehaneler yerin altlarında, gün görmeyen küçük bir oda tarzında olur. Ben bu çilehaneye ilk girdiğimde böyle bir yer görmedim ve burası galiba çilehane değil demiştim.

Fakat oradaki bir yetkiliyle konuştuğumda gerçek çilehanenin mescidin altında olduğunu öğrenmiştim. Şuan ki bulunan mescidin altında yaklaşık 2 metrelik bir merdivenle inilen küçük odacıkların bulunduğu bir çilehane mevcutmuş. Zamanla bu çilehanenin üstü kapatılarak şuanki görünüm ortaya çıkmış. Bence kapatılmasaydı daha yerinde olurdu diye düşünüyorum.

Çilehane Mescidi Nerede?

Bu yüzden günün birinde Çilehane Mescidi’ni ziyaret ederseniz, Çilehaneyi göremezsiniz lakin Mescidini görebilirsiniz. Çilehane mescidi Üsküdar İlçesinde Küçük Çamlıca’da bulunmaktadır.

Değerli Okurlarım, umarım makalemi faydalı bulmuştursunuz. Faydalı bulduysanız lütfen başkalarının da faydalanması için paylaşmayı unutmayınız. Bu tür makalelerden hoşlanıyorsanız, benzer makaleler için Seyahat bölümüne bakmayı unutmayınız.

Makale Dipnotları:

*Çilehâne Ne Demek? Farsça Çile ve Hâne (Ev,Yer) kelimelerinin birleşiminden oluşan Çilehane kelimesi, dervişlerin çilelerini doldurmak veya nefislerini terbiye etmek üzere kapandıkları yerdir. Bu gibi yerler genelde küçük, karanlık ve dünyadan ilişkilerin kesildiği yerler olarak bilinir.

*Musalla Ne Demek?  Arapça bir kelime olan Musallâ dua edilen ve namaz kılınmak için ayrılan yer anlamlarına gelir. Ayrıca Musallâ, camii avlularında veya civarında cenaze namazlarının kılındığı yer anlamına da gelir.

*Hüdayi Ne Demek? Arapça olan kelimenin aslı Hüdâî şeklindedir. Fakat halk dilinde Hüdayi olarak telaffuz edilir.  Hüdâî, doğru yola girmiş hidayete ermiş anlamlarına gelir.

Kâmil Paşa Kimdir? Kâmil Paşa. … Kıbrıslı Mehmet Kâmil Paşa (1833, Lefkoşa – 14 Kasım 1913, Lefkoşa), Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde 4 kez sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. Hürriyet ve İtilaf Fırkası Partisi mensubu olan Kamil Paşa Kıbrıs’ın Lefkoşe kasabasında doğmuştur. Ailesi Anamur’dan göç etmiş olup babası topçu yüzbaşısı Sâlih Ağa’dır. 15 Zilkade 1331’de (16 Ekim 1913) Lefkoşe’de vefat etmiştir. Kıbrıslı Kâmil Paşa’nın kabri Arap Ahmed Paşa Camii hazîresinde bulunmaktadır.

Makale Kaynakları:

https://islamansiklopedisi.org.tr/kibrisli-kamil-pasa
http://www.tarihi.ist/cilehane-mescidi/

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz